Nguyên Lạc 

 

BÀI THƠ THU CHÍ VÀ BÀI NHẠC MÙA THU CHẾT 

 

.
DẪN NHẬP

 

Sáng sớm hôm nay trời hanh lạnh. Ngẩng nhìn trời, vẫn còn mảnh trăng treo trên khoảng trời xanh thật nhạt. Buồn! Trở vào nhà, đến phòng mở You Tube nghe bài “Mùa thu chết” lời của Guillaume Apollinaire, với lời dịch tuyệt vời của Bùi Giáng [Xem phần phụ lục], phổ nhạc bởi người nhạc sĩ tài hoa Phạm Duy và lời hát ngọt ngào của Lệ Thu:

 

Ta ngắt đi một cùm hoa Thạch thảo
Em nhớ cho mùa thu đã chết rồi
Đôi chúng ta sẽ chẳng còn nhìn nhau nữa
Trên cõi đời này
Từ nay mãi mãi không thấy nhau ! …
[Mùa Thu Chết ( Lệ Thu – Phạm Duy -thơ dịch Bùi Giáng )]

Mùa thu là một cụm từ ước lệ. Mùa thu là mùa thương nhớ, hồi tưởng của người li hương vọng về cố quốc. Người xưa thường dùng mùa thu để tự vấn, tự soi rọi lại cuộc đời mình: Ta đã làm được gì và sẽ về đâu?
Lòng xao xuyến, tìm đọc lại thơ của người xưa, những bài về thu, để hồi tưởng quê hương thân yêu với nỗi niềm của người tha hương.

 

BÀI THƠ THU CHÍ CỦA NGUYỄN DU

 

SƠ LƯỢC TIỂU SỬ NGUYỄN DU

.

nguyendu2

.

Sinh: 3 tháng 1, 1766 Bích Câu, Thăng Long
Mất: 16 tháng 9, 1820 (54 tuổi) Huế
Bút danh: Tố Như, Thanh Hiên, Hồng Sơn lạp hộ, Nam Hải điếu đồ
Nguyễn Du đã để lại một di sản văn chương đồ sộ với những tác phẩm kiệt xuất, ở thể loại nào ông cũng đạt được sự hoàn thiện ở trình độ cổ điển.
Thơ chữ Hán: Nguyễn Du có 3 tập thơ: Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, và Bắc hành tạp lục.
Thơ chữ Nôm: Nguyễn Du có hai kiệt tác Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh) gồm 3254 câu thơ lục bát và Văn tế thập loại chúng sinh gồm 184 câu viết theo thể song thất lục bát.

 

.

BÀI THƠ THU CHÍ

 

Đọc lại thơ chữ Hán của ngài Nguyễn Du, tôi sững sờ khi gặp bài THU CHÍ. Sao giống tâm trạng mình quá, vội vàng ghi ra đây và phóng dịch theo cảm nhận riêng để chia sẻ (Có gì xin các cao nhân bỏ quá cho)
Xin được mến tặng các bạn sống vùng Hương Giang dịu hiền kinh thành HUẾ, và xin cho “nhận vơ” đây là dòng Hậu Giang cho đỡ nhớ thương!

.

Nguyên tác bài thơ.

THU CHÍ

Hương Giang nhất phiến nguyệt
Kim cổ hứa đa sầu
Vãng sự bi thanh trủng
Tân thu đáo bạch đầu
Hữu hình đồ dịch dịch
Vô bệnh cố câu câu
Hồi thủ Lam Giang phố
Nhàn tâm tạ bạch âu
(Nguyễn Du)

 

Dịch nghĩa:

Một mảnh trăng trên sông Hương,
Mà xưa tới nay đã gợi không biết bao nhiêu mối sầu.
Chuyện cũ chạnh thương mồ cỏ xanh,
Thu mới tới trên đầu tóc bạc.
Có hình nên phải chịu vất vả,
Không bệnh mà lưng vẫn khom khom.
Ngoảnh đầu trông về bến sông Lam,
Lòng nhàn xin tạ từ chim âu trắng.

 

Phỏng dịch:

 

THU ĐẾN

Hương Giang ngậm mảnh trăng gầy
Một dòng lệ ngọc đong đầy cổ kim [@]
Mồ xanh chạnh nhớ nhói tim
Mùa thu lại đến bạc thêm mái đầu!
Có thân phải khổ. phải sầu
Dẫu không bệnh vẫn lưng đau khom vòng!
Lam Gỉang bến cũ ngoảnh trông
Cố an dẫu biết phụ lòng cánh âu!
(Nguyên Lạc)

…………..
– Mồ xanh (thanh trủng) là mộ phần của tiền nhân tác giả Nguyễn Du
– Lam Gỉang là quê hương Nguyễn Du
– Bạch Âu là loài chim thiên di, đến mùa hẹn lại trở về.Từ “phụ lòng cánh âu” có nghĩa là lỗi hẹn về quê (Lam Gỉang)
[@] Xin giải thích về:”Một dòng lệ ngọc “: Đây là Nguyên Lạc muốn xử dụng điển tích của cụ Nguyễn Du đã mượn của Lý Thương Ẩn trong truyện Kiều:

Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ
Lam điền nhật noãn ngọc sinh yên
(Cẩm Sắt – Lý Thương Ẩn)

 

Dịch
Sáng trăng thươnghải, châu hàm lệ
Nắng ấm lamđiền, ngọc khói bay
(DaoTran & Laiquangnam)

Trong sao châu rõ duềnh quyên
Ấm sao hạt ngọc Lam Điền mới đông! (Kiều 3203 – 3204 -Nguyễn Du)

.

@1. Câu “Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ”

Câu “Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ” diễn tả: Dưới ánh trăng sáng, muôn ngàn hạt nước nhỏ bắn tung ra, do đầu sóng xô nhau đập xuống mặt biển xanh sẽ loé sáng lên.
Câu thơ không chỉ tả cảnh, mà còn biểu hiện “tình đáp tình”: “Tình” ánh sáng trăng được các hạt nước đón nhận, rực lên như những giọt lệ ngọc (châu lệ)(Dựa ý Laiquangnam)[*]
— “Tình đáp tình”: Trao tha nhân ân tình thì sẽ nhận lại được ân tình. Giống như quả bóng ném vào bức tường sẽ dội ngược lại, ném mạnh thì dội mạnh. Ném sân si vào “bức tường đời” thì nhận lại được sân si thôi: Nhân nào quả nấy như nhà Phật đã nói. Trân trọng yêu thương cuộc đời thì đời sẽ trân trọng yêu thương lại ta.

 

@ 2. Theo Nguyên Lạc, tùy theo tâm trạng, bạn có thể đổi thành:

1. ‘Hương thủy’ nguyệt minh châu hữu lệ : Dành cho sông Hương
2. ‘Hậu thuỷ’ nguyệt minh châu hữu lệ: Dành cho sông Hậu
Điều này chắc khả thi vi thơ hay là thơ mở, độc giả cứ ngỡ là tác giả viết riêng cho mình, do đó mình có quyền đặt tâm tư riêng vào. Phải không các bạn?

 

LỜI KẾT

Tính nhân bản là một thuộc tính của thơ hay, nước nào cũng có, chỉ có trước hay sau thôi. Hãy trân trọng cái hay của tiền nhân, của đất nước!

.

PHỤ LỤC

.

.

BuiGiang

Bùi Giáng

.

Bùi Giáng: Ông là nhà trí thức lớn, là giáo sư đại học, là học giả, dịch giả, là triết gia, là thi sỹ, là phù thuỷ ngôn ngữ, là kẻ lãng du thiên tài không màng thế sự…

Nguyên tác bài thơ của Guillaume Apollinaire

L’Adieu

J’ai cueilli ce brin de bruyère
L’automne est morte souviens -t’en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t’attends
Apollinaire

Bài dịch được phổ nhạc:

 

Vĩnh Biệt

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo
Em nhớ cho mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng được nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời.
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó…!
(Bùi Giáng dịch & Phạm Duy phổ thành bài Mùa Thu Chết)

.


BÙI GIÁNG BÌNH THƠ APOLLINAIRE

 

Bài thơ chỉ vẻn vẹn chỉ có năm câu. Năm câu phiêu hốt mang thiên nhiên nằm giữa nền thi ca Tây Phương Hiện Đại – năm câu cũng đồ sộ như toàn khối Đường Thi Trung Hoa hay mấy vần tứ tuyệt của một Thôi Hộ.

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo
Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng được nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó…

Dịch ra làm sáu câu, tôi có phần áy náy. Nhưng không biết phải làm sao. Cái chất đạm nhiên bát ngát trong bài thơ Apollinaire đang trừ khử hết mọi lối dịch diễn, dịch di, dịch tinh, dịch thể. Cứ thử liều một trận xem sao.

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo
Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ chẳng nhìn nhau trên đất nữa
Hương thời gian nhành thạch thảo tí hon
Và nhớ nhé ta đợi chờ em nhé…

Cũng tạm gọi là được. Nếu ta đem bài thơ bát ngát kia đặt vào giữa nguồn thơ mênh mông của Apollinaire ắt ta dám dịch nó ra làm lục bát Huy Cận, lục bát Nguyễn Du hoặc làm thất ngôn Du Nguyễn.
.

Đã hái nhành kia một buổi nào
Ngậm ngùi thạch thảo chết từ bao
Thu còn sống sót đâu chăng nữa
Người sẽ xa nhau suốt điệu chào
.
Em nhớ anh quên và em cũng
Quên rồi khoảnh khắc rộng xuân xanh
Thời gian đất nhạt mờ năm tháng
Tuế nguyệt ta đà nhị hoán tam.
.
Dịch như thế là diễn giải một mùi hương ẩn tàng trong nếp gấp. Nhưng đâu có cần gì. Nếu như cần, thì tớ cứ buông bừa bút mực viết bừa thơ.
.
Mùa thu chết liễu nhớ chăng em?
Đã chết xuân xanh suốt bóng thềm
Đất lạnh quy hồi thôi hết dịp
Chờ nhau trong Vĩnh Viễn Nguôi Quên
.
Thấp thoáng thiều quang mỏng mảnh dường
Nhành hoang thạch thảo ngậm ngùi vương
Chờ nhau chín kiếp tam sinh tại
Thạch thượng khê đầu nguyệt điểu mang
.
Xa nhau trùng điệp quan san
Một lần ly biệt nhuộm vàng cỏ cây
Mùi hương tuế nguyệt bên ngày
Phù du như mộng liễu dài như mơ
.
Nét my sầu tỏa hai bờ
Ai về cố quận ai ngờ ai đi
Tôi hồi tưởng lại thanh kỳ
Tuổi thơ giọt nước lương thì ngủ yên.
(Bùi Giáng)
.
Nguyên Lạc

………………….
Nguồn: Laiquangnam, Chim Việt Cành Nam, Art2all net, Thi Vien…
(*) Laiquangnam
http://www.art2all.net/tho/laiquangnam/lqn_lythuongan_camsat_B.htm

.

. Mùa Thu Chết – Phạm Duy – Lệ Thu
https://www.youtube.com/watch?v=CFlZIYMi7nM


Đăng bởi nguyenlacthovan

Sinh tiền bất tận tôn trung tửu Tử hậu thùy kiêu mộ thượng bôi (Nguyễn Du)

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s