Tuồng KVK

.

Trong các bài : sông Tiền Đường, Ngoài Nguyễn Du ai đã đọc Vương Thuý Kiều của Dư Hoài, Bức Tiên thề; tôi có dẫn chứng cuốn A953, Kim Vân Kiều Truyện- Thanh Tâm Tài Tử Việt Nam 1902 đã đạo văn Tuồng Lãm Thuý Hiên  (Tuồng Kim Vân Kiều) của Ngụy Khắc Đản in năm1875 .
. Và đến lượt Kim Vân Kiều Truyện- Thanh Tâm Tài Nhân của Trung Quốc 1983 đã đạo văn cuốn A953. Còn rất nhiều chi tiết, chỉ ra nữa cũng nhàm. Hôm nay tôi chỉ xin dẫn chứng thêm bài Mộc già. Còn lại quý độc giả quan tâm nếu đối chiếu sẽ khám phá các bằng chứng thú vị. Ở đây xin chỉ nhanh thêm 2 bài : Tuyệt mệnh, và Văn Chiêu hồn.
Quay lại chuyện cái gông, ai cũng biết trong Đoạn Trường Tân Thanh khi Thuý Kiều bị Thúc Ông đưa ra toà, quan xử:
Phép công chiếu án luận vào
Có hai đường ấy, muốn sao mặc mình
Một là cứ phép gia hình
Một là lại cứ lầu xanh phó về.
Thuý Kiều không chịu về lầu xanh nên bị đòn tơi tả. Thúc Sinh khóc, nói do mình không nghe lời Kiều, khiến nàng bị oan khốc. Quan nghe động lòng hỏi lại. Thúc Sinh kể và nói nàng là con nhà thi thư. Quan mới thử :
Cười rằng: đã thế thì nên
Mộc già hãy thử một thiên trình nghề.
Tức là quan bảo Kiều hãy làm một bài đề tài là mộc già ( Cái gông). Trong Đoạn Trường Tân Thanh không cho biết nội dung thế nào nhưng quan khen hay và tha.
Trong phân đoạn Tuồng Lãm Thuý Hiên, (in năm 1875), Nguỵ Khắc Đản đã lấy ý tưởng trong câu thơ Kiều: “Ngoài thì là lý nhưng trong là tình” để phóng tác, và ông đã phóng tác thay Kiều bài cái gông:

.
Đề thơ cái gông:

Tố thành hoàng anh nhi khúc
Tuy dữ nhất vi cừu
Hạnh trung sáo khuyên đắc xuất đầu
Cảm phương viên già cái toàn thân xú
Đãn khán tài tử tu tọa khả ưu
Khả liên lệ lưu bất biệt chẩn hoà tụ
Tạ giám hầu xá nhân
Cường hạng bất hứa phóng ca dư.”

.
Kim Vân Kiều Truyện A953, bản viết tay 1902, chôm bài này và đổi vài chữ:

.
Ngã dữ Mộc vi cừu
Hỉ khuyên sáo trung đắc xuất đầu
Cảm phương viên già cái toàn thân xú
Hà tằng mi vũ tu
Tọa tỉnh khả ưu
Khả linh lệ ngấn lệ lưu bất đáo chẩn hoà tụ
Tạ hiền hầu
Giao nhân cường hạng tái bất hứa phóng ca hầu.

.
Kim Vân Kiều truyện Thanh Tâm Tài Nhân, Trung Quốc 1983, lại chôm A953, và cũng đổi vài chữ :

.

Hoàng Anh nhi:
Tuy dữ bản vi thù ( cừu ).
Hỉ khuyên sáo trung đắc xuất đầu
Cảm phương viễn già cái toàn thân xú
Đản hiếp kiên khả tu
Sinh tỉnh khả ưu .
Khả lân lệ hàn lưu
Bất đáo sam hoà tụ
Tạ giám hầu , giá nhân cường hạng
Tái bất hứa phóng ca hầu.

.
Dịch nghĩa:

Ta với ngươi là thù ( cừu thù )
Trong cái khung này may được ló đầu lên
Giữa vuông tròn toàn thân là xấu
Bị đè nén hai vai
Khác gì bị giam dưới giếng âu sầu .
Đáng cảm thương cho giọt lệ ngân dài
Áo xiêm kia thấm dòng nước mắt.
Tạ giám hầu . Cổ đã bị nghẹn tắc
Không thể ngâm ra thành tiếng được nữa.

.

Bài ca từ Hoàng anh nhi

(Ảnh Hoàng Anh nhi và Lâm Thanh Sơn phiên âm theo nguyên văn chữ Hán)

.
Ta thấy rằng lần lượt bản sau đã đạo văn bản trước. Đây không phải là bài thơ mà là ca từ theo điệu nhạc Hoàng anh nhi vốn có từ đời Tống. Người viết văn , làm thơ chưa chắc sành âm nhạc. Nhưng triều đình nhà Nguyễn chuộng ca kịch, trong nội thành đã có một nhà hát tuồng, hiện nay vẫn còn. Nguỵ Khắc Đản là quan nhà Nguyễn lại là người soạn tuồng, ông sành âm nhạc và ông hiểu chữ “ nghề” Nguyễn Du dùng là “nghề riêng ăn đứt Hồ cầm “ của Kiều: nghề soạn nhạc và đàn hát. Kiều có tài soạn nhạc, đã soạn khúc bạc mệnh. Tài đàn thì: “ tay tiên gió táp mưa sa”.
Từ chữ “ trình nghề “ này, thay vì thơ, ông trao cho Kiều một bài ca từ. Ông còn cẩn thận nói rằng vì (Kiều) đang đeo gông nên không hát được. Ngụy Khắc Đản, quả là nhà biên kịch tinh tường.
Thế là có kẻ đã chôm bài này làm của mình, tưởng rằng qua mặt được thiên hạ. Và thực tế đã qua mặt được các học giả Việt trên 100 năm khi chỉ đọc Kim Vân Kiều Truyện. Tuy nhiên như người xưa dạy: những gì không muốn cho người khác biết thì đừng làm!
Ảnh: Nguyên văn chữ Hán ca từ Hoàng anh nhi trong cuốn Kim Vân Kiều Truyện -Thanh Tâm Tài Nhân mà Trung Quốc nói phát hiện được năm 1983 ở Đại Liên Đồ Thư quán.
Nhân đây xin cảm ơn nhà thơ, nhà Hán Nôm Lâm Thanh Sơn đã cung cấp, phiên âm và dịch nghĩa. Cảm ơn nhà nghiên cứu Laiquangnam Lai đã cung cấp thêm tư liệu đối chiếu.
.
Lê Nghị

Đăng bởi nguyenlacthovan

Sinh tiền bất tận tôn trung tửu Tử hậu thùy kiêu mộ thượng bôi (Nguyễn Du)