Nguyên Lạc

Rót trà

.

THƠ TỨ TUYỆT ĐƯỜNG LUẬT

1. Thế nào là Tứ tuyệt Đường luật

“Tứ” là bốn; “tuyệt” là ngắt, dứt.
Sở dĩ có tên gọi Tứ tuyệt (Đường luật) là vì thể thơ này ngắt bài Đường luật tám câu ra rồi lấy bốn câu.

2. Cách ngắt

Có nhiều cách ngắt nên cũng có nhiều cách làm thơ Tứ tuyệt:
– Ngắt lấy bốn câu trên hoặc 4 câu dưới
– Ngắt lấy 4 câu giữa
– Ngắt lấy 2 câu đầu và 2 câu cuối
– Ngắt lấy hai câu 1-2 với hai câu 5-6

Nếu câu thơ trong bài chỉ có năm chữ, ta gọi đó là bài ngũ ngôn tứ tuyệt; bảy chữ ta gọi thất ngôn tứ tuyệt…
Thơ Tứ tuyệt Đường luật tuân thủ theo vần luật nghiêm ngặt.

.

THƠ TỨ TUYỆT

1. Ý nghĩa

Thơ tứ tuyệt bàn ở đây theo nghĩa phóng khoáng hơn: Tứ vẫn là bốn nhưng “tuyệt” chỉ có nghĩa là dứt, chấm dứt, không thêm nữa.

“Thơ tứ tuyệt là những bài thơ 4 câu – không giới hạn số chữ trong câu- diễn tả trọn vẹn những gì thi sĩ muốn nói”

– Tuy 4 câu thơ nhưng diễn tả đầy đủ ý tác giả muốn nói; nếu không, chúng không phải là thơ tứ tuyệt, chỉ là thơ bốn câu. (Thơ bốn câu diển tả chưa trọn vẹn ý tác giả, muốn đầy đủ, trọn ý thì cần phải làm thêm vài câu thơ nữa. Cũng có thể xem như chúng là trích đoạn từ một bài thơ dài)

– Mỗi câu thơ của tứ tuyệt không giới hạn số chữ: có thể 5, 6 , 7, 6/8 … tùy.
.
2. Bàn về thơ tứ tuyệt

Để bàn về thơ tứ tuyệt, tôi xin giới thiệu những lời của thiền sư Muju (Nhật/Japan), chúng sẽ giải thích và minh họa hầu các bạn:

Người ta hỏi một thi sĩ Nhật nổi danh rằng làm thế nào viết được một bài thơ tứ tuyệt của Trung Hoa. Thi sĩ giảng giải: Câu đầu chứa phần khởi nhập; câu hai là phần chuyển tiếp của câu đầu; câu ba chuyển từ đề mục và bắt đầu một ý mới; và câu bốn gồm ba câu trước hợp lại với nhau. Một khúc dân ca Nhật minh họa ý này:

“Hai cô con gái của một người bán lụa ở Kyoto,
Cô chị hai mươi, cô em mười tám.
Một anh lính có thể giết người với lưỡi kiếm của anh ta,
Nhưng hai cô gái này giết đàn ông với đôi mắt của các nàng.” [1]

.

THƠ HAY TỨ TUYỆT

1. Thơ Hay là thơ đọc qua liền nghe lòng mình thổn thức, thuộc và nhớ rất lâu; như người nữ đẹp (giai nhân), gặp qua một lần là suốt đời không quên.
Đọc một bài tứ tuyệt, muốn biết nó đáng được gọi là Thơ Hay hay không, thì phải thẩm xem câu cuối (câu kết) có mang lại cho ta bất ngờ tự nhiên, sảng khoái không? Nếu không thì hỏng.

2. Nét độc của bài Thơ Hay là phải đảm bảo được nguyên tắc “mạch kỵ lộ” của thi pháp thơ Đường: Nghĩa là mạch thơ tối kỵ bị để lộ ra. Nhà thơ phải cách nào để đến câu cuối cùng, điều mình muốn nói, muốn nhắn nhủ mới lộ ra; gây bất ngờ cho người đọc. Bất ngờ càng lớn, ngược lại được những đoán định, thì sức lay động sẽ càng mãnh liệt. Vì thế, câu cuối cùng thường là câu gánh vác nhiệm vụ thể hiện chủ đề của bài thơ. Những câu đầu dù nói nhiều điều, tả nhiều thứ vẫn chỉ là sự chuẩn bị cho sự xuất hiện của câu cuối.

3. Giới thiệu vài bài thơ tứ tuyệt hay:

Dựa vào những điều đã bàn trên, tôi xin giới thiệu vài bài thơ sau đây. Xin nói trước, đây chỉ là cảm nhận chủ quan của tác giả, có thể bạn không hoàn toàn đồng ý; đó là điều đương nhiên.
.

Khứ niên kim nhật thử môn trung,
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng.
Nhân diện bất tri hà xứ khứ,
Đào hoa y cựu tiếu đông phong. [2]
(Đề đô thành nam trang -Thôi Hộ)

.
Một trà, một rượu, một đàn bà
Ba thức lăng nhăng nó quấy ta
Chừa được thức nào hay thức nấy:
– Họa chăng chừa rượu với chừa trà!
(Chừa ruợu – Trần Tế Xương)
.
Chớm chừng đã chợt bỏ ra
Đừng say mút chỉ rầy rà tít mây
Chơi mà mút chỉ đứt dây
Còn chi mà nói thang mây phiêu bồng
( Uống Rượu Yêu Đời – Bùi Giáng)
.
Phụng thử ngục tù phạn
Cúng dường Tối Thắng Tôn
Thế gian trường huyết hận
Bỉnh bát lệ vô ngôn
(Cúng dường- Tuệ Sỹ) [3]
.
Rồi mai huyệt lạnh anh về
Ru nhau gió thổi bốn bề biển xưa
Trăng tà đổ bóng cây thưa
Mộng trần gian đã hái vừa chưa em?
(Tịch mạc – Nguyễn Đức Sơn)
.

những tưởng học làm Vũ Hoàng Chương
nào hay uống rượu suốt đêm trường
em ơi rượu chẳng say người chết
đời vắng em rồi say nhớ thương!
(Thơ say – Nguyễn Tất Nhiên)

.
Đêm nở trắng ngần bông thược dược
những cánh hoa đánh thức vầng trăng
em về vạt áo sương mùa hạ
vàng đẫm trên vai một mảnh rằm
(Thược Dược – Trần Mộng Tú)

Nhận xét các bài tứ tuyệt trên, ta thấy đúng theo giải thích của thiền sư Muju : Câu đầu chứa phần khởi nhập; câu hai là phần chuyển tiếp của câu đầu; câu ba chuyển từ đề mục và bắt đầu một ý mới; và câu bốn gồm ba câu trước hợp lại với nhau.

Các bạn thơ hãy thử làm xem sao!

.

LỜI KẾT

Xin được kết thúc bài viết này bằng bài thơ tứ tuyệt mà tôi đã làm theo những điều đã bàn trên. Có gì bỏ quá cho và tha lỗi cho sự mạo muội này.

Không là thu sao biết vàng lá khóc?
Không là sương sao tan với muôn trùng?
Đêm tha hương đắng môi người lữ khách
Bóng nguyệt sầu đáy rượu ngất hư không!
(Thu tha hương)

.
Nguyên Lạc
…………….
[1] Thạch sa tập – Thiền sư Muju (bản dịch của Đỗ Đình Đồng – Góp nhặt cát đá)

[2] Dịch nghĩa
Ngày này năm ngoái tại cửa đây
Hoa đào và mặt người cùng ánh lên sắc hồng
Gương mặt người xưa giờ không biết chốn nao
(Chỉ thấy) hoa đào vẫn như cũ cười với gió đông.

[3] Tác giả bài viết tạm phóng dịch:

Cơm tù kính Đức Thế Tôn
Lòng thành đảnh lễ cúng dường Ân sư
Thế gian không dứt hận thù
Ôm bình bát lệ xuân thu không lời

Đăng bởi nguyenlacthovan

Sinh tiền bất tận tôn trung tửu Tử hậu thùy kiêu mộ thượng bôi (Nguyễn Du)

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s